Tereke, vefat eden ya da gaipliğine karar verilen kişinin geride bıraktığı mal varlığı, hakları, alacakları ve borçlarının tamamını ifade eder. Kişinin ölümünden sonra ev, arsa, araç, banka hesabı, ziynet eşyası, şirket payı ve alacakları gibi aktif değerler ile kredi, vergi ve ticari borçları tereke kapsamında değerlendirilir.
Ancak tereke yalnızca mallardan oluşmaz. Miras bırakanın borçları da terekeye dahildir. Bu nedenle mirasçılar açısından önemli olan sadece “ne kaldığı” değil, aynı zamanda hangi borçların kaldığıdır.
Türk Medeni Kanunu:
https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=4721&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
TEREKE NASIL OLUŞUR?
Terekenin oluşumu, miras bırakanın ölümüyle başlar. Ölüm gerçekleştiğinde, kişinin geride bıraktığı mal varlığı ve borçları bir bütün olarak tereke haline gelir.
Bu mal varlığı mirasçılara intikal eder. Ancak mirasçılar, terekeyi kabul etmek zorunda değildir. Terekenin borca batık olması veya mirasçıların borç sorumluluğu almak istememesi halinde mirasın reddi yoluna gidilebilir.
MİRASÇILAR TEREKEYİ NASIL KABUL EDER?
Mirasçılar terekeyi açıkça kabul edebilir. Bunun yanında bazı davranışlar da terekenin zımnen kabul edildiği anlamına gelebilir.
Örneğin mirasçının terekeye dahil bir malı sahiplenmesi, kullanmaya başlaması veya tereke üzerinde mirasçı gibi işlem yapması kabul anlamına gelebilir.
Tereke kabul edildiğinde mirasçılar, miras bırakanın yalnızca mallarından değil, borçlarından da sorumlu hale gelir. Türk Medeni Kanunu’na göre mirasçılar tereke borçlarından kural olarak birlikte sorumlu olur.
TEREKENİN REDDİ NASIL YAPILIR?
Mirasçılar terekeyi reddetme hakkına da sahiptir. Bu yol özellikle miras bırakanın borçlarının mal varlığından fazla olduğu durumlarda tercih edilir.
Mirasın reddi, miras bırakanın ölümünden itibaren üç ay içinde Sulh Hukuk Mahkemesi’ne başvurularak yapılır. Reddi miras halinde mirasçı, terekeye ilişkin haklardan yararlanmaz; aynı zamanda tereke borçlarından da sorumlu olmaz.
TEREKEYE HANGİ MALLAR GİRER?
Terekeye giren mallar sınırlı sayıda değildir. Miras bırakanın ölüm tarihinde sahip olduğu ve ekonomik değer taşıyan her unsur tereke içinde değerlendirilebilir.
Terekeye girebilecek başlıca varlıklar şunlardır:
- Ev, arsa, tarla ve diğer taşınmazlar
- Otomobil, traktör, motosiklet gibi araçlar
- Banka hesaplarındaki paralar
- Nakit para
- Altın, gümüş ve ziynet eşyaları
- Hisse senedi, fon payı ve şirket ortaklıkları
- Ticari işletmeler
- Üçüncü kişilerden olan alacaklar
- Para ile ölçülebilen fikri haklar
Bunun yanında miras bırakanın kredi borçları, vergi borçları, ticari borçları ve alacaklılara karşı olan mali yükümlülükleri de terekeye dahil olabilir.
TEREKEYE DAHİL OLMAYAN HAKLAR NELERDİR?
Her hak mirasçılara geçmez. Özellikle kişiye sıkı sıkıya bağlı haklar, kişinin ölümüyle sona erer ve terekeye dahil olmaz.
Bu nedenle miras hukukunda temel ayrım şudur: Mal varlığı değeri taşıyan haklar kural olarak terekeye girer; kişisel nitelikteki haklar ise mirasçılara geçmez.
KİŞİLİK HAKLARI TEREKEYE GİRMEZ
Gerçek kişilik ölümle sona erdiği için kişilik hakları da miras yoluyla mirasçılara geçmez.
Kişinin adı, şeref ve haysiyeti, özel hayatı, bedensel bütünlüğü gibi kişilik değerleri mal varlığı hakkı niteliğinde değildir. Bu nedenle terekenin parçası olarak değerlendirilemez.
AİLE HUKUKUNDAN DOĞAN BAZI HAKLAR GEÇMEZ
Bazı haklar özel hukuktan doğsa bile mal varlığı değeri taşımaz. Bu haklar kişinin statüsüne veya aile ilişkisine bağlıdır.
Bu kapsamda;
- Velayet hakkı
- Vesayet ilişkisi
- Nişanlılık
- Evlilik ilişkisi
- Kayyımlık
- Dernek veya sendika üyeliği
- Nafaka ilişkisi
kişinin ölümüyle sona erer. Mirasçılar bu hakları tereke kapsamında devralamaz.
BAZI MALVARLIĞI HAKLARI DA MİRASÇILARA GEÇMEZ
Bazı haklar ekonomik değer taşısa bile kanun gereği ölümle sona erer. Bu nedenle terekeye dahil olmaz.
Bunlara örnek olarak:
- İntifa hakkı
- Oturma hakkı
- Bazı irtifak hakları
- Nafaka alacakları
- Kişiye bağlı kullanım hakları
gösterilebilir.
Ayrıca trafik para cezaları ve vergi cezaları gibi şahsi nitelikteki bazı ceza yaptırımları tereke kapsamında değerlendirilmez. Ancak burada vergi borcu ile vergi cezası ayrımı önemlidir. Vergi borçları terekeye dahil olabilirken, ceza niteliğindeki kişisel yaptırımlar ayrıca değerlendirilir.
TEREKE DEFTERİ NEDİR?
Tereke defteri, miras bırakanın tespit edilen mal varlığı ve borçlarının kayıt altına alındığı listedir.
Mirasçılar terekenin tespiti için dava açtığında mahkeme, miras bırakanın aktif ve pasiflerini araştırır. Taşınmazlar, banka hesapları, araçlar, alacaklar ve borçlar ilgili kurumlardan sorulur. Tespit edilen bilgiler tereke defterine geçirilir.
Tereke defteri mahkeme tarafından tutulur. Ancak deftere yazılan malların kesin olarak terekeye ait olduğu ya da yazılmayan malların kesin olarak tereke dışında kaldığı anlamına gelmez. Sonradan ortaya çıkan mal veya borçlar için ayrıca hak iddia edilebilir.
TEREKE TESPİT DAVASI NEREDE AÇILIR?
Tereke tespit davası, miras bırakanın son yerleşim yerindeki Sulh Hukuk Mahkemesi’nde açılır.
Bu dava, klasik anlamda bir alacak veya tapu davası değildir. Daha çok terekenin kapsamını belirlemeye ve miras mallarını korumaya yönelik bir delil tespiti niteliği taşır.
Mahkeme gerekli görürse terekenin korunması için ihtiyati tedbir kararı verebilir. Bu tedbirle miras mallarının satılması, devredilmesi veya mirasçılar arasında uyuşmazlık yaratacak şekilde elden çıkarılması önlenebilir.
