Miras bırakan kişi, mal varlığı hakkında vasiyetname düzenleyebilir veya sağlığında bazı mallarını başkalarına devredebilir. Ancak bu özgürlük sınırsız değildir.
Kanun; altsoy, anne-baba ve sağ kalan eş gibi belirli mirasçıların mirastan tamamen uzaklaştırılmasını önlemek amacıyla saklı pay düzenlemesi getirmiştir.
Saklı pay, yasal miras payına eklenen ayrı bir pay değildir. Yasal miras payının kanunla korunan bölümüdür.
SAKLI PAYLI MİRASÇILAR KİMLERDİR?
Türk Medeni Kanunu’na göre saklı paylı mirasçılar şunlardır:
- Altsoy: Çocuklar, evlatlıklar ve şartları oluştuğunda torunlar
- Anne ve baba
- Sağ kalan eş
Torunlar, her durumda doğrudan pay sahibi olmaz. Örneğin miras bırakanın çocuğu hayattaysa, o çocuğun çocukları kural olarak onun yerine mirasçı olmaz.
Kardeşlerin saklı pay hakkı bulunmuyor. Kardeşlere tanınan saklı pay, 5650 sayılı Kanun ile 2007 yılında kaldırıldı. Kardeşler bazı durumlarda yasal mirasçı olabilir ancak saklı paylı mirasçı değildir.
Büyükanne, büyükbaba, amca, hala, dayı, teyze ve yeğenlerin de saklı pay hakkı yoktur.
SAKLI PAY ORANLARI NELERDİR?
Saklı pay oranı, doğrudan terekenin tamamı üzerinden değil, kişinin yasal miras payı üzerinden hesaplanır.
|
Saklı paylı mirasçı |
Saklı pay oranı |
|
Altsoy |
Yasal miras payının yarısı |
|
Anne |
Yasal miras payının dörtte biri |
|
Baba |
Yasal miras payının dörtte biri |
|
Eş, altsoy veya anne-baba zümresiyle birlikte mirasçıysa |
Yasal miras payının tamamı |
|
Eş, diğer durumlarda mirasçıysa |
Yasal miras payının dörtte üçü |
Buradaki “eşin yasal miras payının tamamı” ifadesi, eşin mirasın tamamını alacağı anlamına gelmez. Önce eşin yasal payı hesaplanır. Saklı pay, bu tutar üzerinden belirlenir.
SAKLI PAY NASIL HESAPLANIR?
Öncelikle terekenin net değeri bulunur. Miras bırakanın malları ve alacakları belirlenir. Borçlar, cenaze giderleri ve kanunda belirtilen diğer giderler düşülür. Tenkise tabi bazı karşılıksız kazandırmalar ise hesaba eklenebilir.
İki Çocuk Varsa
Miras bırakanın eşi yok ve geride iki çocuğu bulunuyorsa, her çocuğun yasal miras payı terekenin yarısıdır.
Tereke 1.000.000 TL ise:
- Her çocuğun yasal miras payı: 500.000 TL
- Her çocuğun saklı payı: 250.000 TL
- Toplam saklı pay: 500.000 TL
- Miras bırakanın serbestçe tasarruf edebileceği bölüm: 500.000 TL
Eş Ve İki Çocuk Varsa
Eşin yasal payı dörtte bir, çocukların toplam yasal payı dörtte üçtür.
Tereke 1.000.000 TL ise:
- Eşin saklı payı: 250.000 TL
- Her çocuğun saklı payı: 187.500 TL
- Toplam saklı pay: 625.000 TL
- Tasarruf edilebilir bölüm: 375.000 TL
SAKLI PAY İHLAL EDİLİRSE HANGİ DAVA AÇILIR?
Saklı payının karşılığını alamayan mirasçı, tenkis davası açabilir.
Tenkis davası, yapılan vasiyet veya devrin tamamını ortadan kaldırmayı değil, saklı payı ihlal eden bölümün kanuni sınıra indirilmesini amaçlar.
Dava açma hakkı, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır. Her durumda vasiyetnamenin açılmasının veya diğer işlemlerde mirasın açılmasının üzerinden 10 yıl geçince dava hakkı düşer.
MİRAS BIRAKAN SAKLI PAYLI MİRASÇIYI MİRASTAN ÇIKARABİLİR Mİ?
Saklı paylı mirasçı, yalnızca kanunda belirtilen ağır sebepler varsa mirasçılıktan çıkarılabilir.
Mirasçının miras bırakana veya yakınlarına karşı ağır bir suç işlemesi ya da aile hukukundan doğan yükümlülüklerini ciddi biçimde yerine getirmemesi bu sebepler arasında yer alır.
Sadece “miras bırakmak istemiyorum” denilmesi, saklı payı ortadan kaldırmak için yeterli değildir. Çıkarma sebebinin vasiyetnamede belirtilmesi ve uyuşmazlık hâlinde ispatlanması gerekir.
