Yapı kayıt belgesi iptali, imar barışı olarak bilinen düzenleme kapsamında belge alan yapı sahiplerinin son yıllarda en çok karşılaştığı sorunlardan biri oldu. Başvuru döneminde herhangi bir yerinde denetim yapılmadan verilen belgeler, daha sonra Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlükleri tarafından incelenebiliyor. İnceleme sonucunda yapının imar barışı şartlarını taşımadığı tespit edilirse yapı kayıt belgesi iptal edilebiliyor.
YAPI KAYIT BELGESİ NE İŞE YARIYORDU?
Yapı kayıt belgesi, ruhsatsız ya da ruhsat ve eklerine aykırı olarak yapılmış bazı yapıların kayıt altına alınması amacıyla imar barışı sürecinde verilen bir belgeydi. Bu düzenleme, 31 Aralık 2017’den önce yapılmış yapılar için gündeme geldi. Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü’nün imar barışı bilgilendirmelerinde de kapsamın, yapı ruhsatı olmayan veya yapı kullanma izin belgesi alamamış 31.12.2017 öncesi yapılarla ilgili olduğu belirtiliyor. İmar barışı süreci artık yeni başvuruya açık değil. Bugün yaşanan temel sorun, geçmişte alınan belgelerin daha sonra yapılan kontroller sonucunda iptal edilmesiyle ortaya çıkıyor.
İmar barışı hakkında sıkça sorulan sorular:
https://www.tkgm.gov.tr/imar-barisi/sikca-sorulan-sorular
BELGE NEDEN İPTAL EDİLİR?
Yapı kayıt belgesi iptali genellikle yapının imar barışı kapsamına girmediğinin tespit edilmesiyle gündeme gelir. Özellikle 31 Aralık 2017’den sonra yapılan yapılar, başkasına ait özel mülkiyet üzerine inşa edilen yapılar, sosyal donatı alanı olarak ayrılmış devlet taşınmazları üzerindeki yapılar ve özel kanunlarla korunan bazı alanlardaki yapılar için belge iptali söz konusu olabilir.
Boğaziçi sahil şeridi ve öngörünüm bölgesi, İstanbul tarihi yarımada içinde belirlenen bazı alanlar ile Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alanı gibi özel koruma kapsamındaki bölgeler de bu başlıkta değerlendirilir.
Ancak her iptal kararı otomatik olarak hukuka uygun kabul edilmez. Başvuruda yapılan ödemenin eksik ya da geç olduğu, yapı değerinin yanlış gösterildiği veya idarenin hatalı değerlendirme yaptığı durumlarda iptal işlemi tartışmalı hale gelebilir.
İPTAL KARARI GELİRSE NE YAPILABİLİR?
Yapı kayıt belgesi iptal edilen kişi, idarenin kararının hukuka aykırı olduğunu düşünüyorsa idare mahkemesinde iptal davası açabilir. Bu dava, yapı kayıt belgesini iptal eden idari işlemin ortadan kaldırılması amacıyla açılır.
İdari yargıda dava açma süresi, özel kanunlarda farklı bir süre yoksa idare mahkemelerinde genel olarak 60 gündür. Bu süre, iptal kararının ilgili kişiye yazılı olarak tebliğ edilmesiyle başlar. Gelir İdaresi Başkanlığı’nın yayımladığı 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu metninde de idare mahkemelerinde dava açma süresinin 60 gün olduğu düzenlenmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu:
https://www.gib.gov.tr/mevzuat/kanun/452
60 GÜNLÜK SÜRE KAÇIRILIRSA HAK KAYBI DOĞABİLİR
Yapı kayıt belgesi iptalinde en kritik aşama tebliğ tarihidir. Çünkü 60 günlük dava açma süresi kaçırılırsa, iptal işlemine karşı dava açma hakkı büyük ölçüde kaybedilebilir. Bu nedenle kararın ne zaman tebliğ edildiği, hangi idare tarafından verildiği ve kararda hangi gerekçelerin gösterildiği dikkatle incelenmelidir.
Bazı durumlarda doğrudan dava açmak yerine önce kararı veren idareye başvuru yapılabilir. Ancak bu yolun süreleri durdurup durdurmadığı ve hangi sonucu doğuracağı somut dosyaya göre değerlendirilmelidir. Bu nedenle işlem tarihleri ve tebligat belgeleri dosyada mutlaka saklanmalıdır.
İPTAL EDİLEN BELGE SONRASI YIKIM RİSKİ VAR MI?
Yapı kayıt belgesinin iptal edilmesi, yapı sahibini yalnızca belge yönünden etkilemez. İptal sonrasında yapı hakkında yıkım kararı, mühürleme işlemi ve idari para cezası gündeme gelebilir. Yapının imar mevzuatına aykırı olduğu tespit edilirse, bu durum tapu kaydına beyan olarak işlenebilir.
Ayrıca yapı için daha önce alınmış işyeri açma ve çalışma ruhsatları, elektrik ve su abonelikleri gibi işlemler de iptal sürecinden etkilenebilir. Bazı durumlarda resmi belgenin düzenlenmesinde yanlış beyan iddiası veya imar kirliliğine neden olma suçu kapsamında soruşturma ihtimali de ortaya çıkabilir.
HANGİ BELGELER DOSYADA BULUNMALI?
İptal kararına karşı dava açılacaksa yalnızca “belge haksız iptal edildi” demek yeterli olmaz. Yapının hangi tarihte yapıldığını, başvuru bilgilerinin doğru olduğunu ve yapının imar barışı kapsamına girdiğini gösteren belgeler önem taşır.
Bu süreçte yapı kayıt belgesi, ödeme dekontları, başvuru ekran görüntüleri, tapu kaydı, belediye yazıları, eski tarihli fotoğraflar, uydu görüntüleri, abonelik kayıtları, vergi kayıtları ve tebligat evrakları dosyada yer alabilir. Yapının 31 Aralık 2017’den önce mevcut olduğunu gösteren belgeler, iptal davasında en önemli deliller arasında sayılır.
YAPI KAYIT BELGESİ HER ŞEYİ ÇÖZER Mİ?
Yapı kayıt belgesi, yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerli kabul edilen bir belge niteliği taşır. Ancak bu belge, yapıya sınırsız ve kalıcı bir imar hakkı sağlamaz. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın yayımladığı İmar Kanunu Geçici 16. madde bilgilendirmesinde de yapı kayıt belgesinin, yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerli olduğu ifade edilmektedir.
3194 sayılı İmar Kanunu Geçici 16. madde bilgilendirmesi:
https://webdosya.csb.gov.tr/db/afyon/menu/3194-degisiklik-gecici-16_20180607081602.pdf
Bu nedenle yapı kayıt belgesi bulunan kişiler, belgenin kapsamını, yapının bulunduğu alanı ve başvuru bilgilerinin doğruluğunu ayrıca kontrol etmelidir.
Sıkça sorulan sorular
Yapı kayıt belgesi iptal edilirse bina hemen yıkılır mı?
Belgenin iptali tek başına her dosyada hemen yıkım yapılacağı anlamına gelmez. Ancak iptal sonrası yıkım kararı, mühürleme ve idari para cezası gibi işlemler gündeme gelebilir.
Yapı kayıt belgesi iptaline karşı kaç gün içinde dava açılır?
İptal kararının tebliğinden itibaren genel dava açma süresi idare mahkemelerinde 60 gündür.
Yapı kayıt belgesi iptal edilirse elektrik ve su aboneliği etkilenir mi?
İptal sonrası yapının hukuki durumu değiştiği için elektrik, su, işyeri ruhsatı ve benzeri işlemler somut dosyaya göre etkilenebilir.
