İnşaat işlerinde taşeronluk sözleşmesi çoğu zaman “işi kime verdik, ne kadar ödeyeceğiz?” gibi görülüyor. Oysa sorun genelde tam burada başlıyor. Çünkü taşeronun neyi yapacağı, hangi malzemenin kime ait olduğu, işçilerin sigortası, hakediş ödemesi ve gecikme cezası açık yazılmadığında şantiyede herkes birbirini suçlamaya başlıyor.
Taşeronluk sözleşmeleri çoğu durumda eser sözleşmesi mantığıyla değerlendirilir. Türk Borçlar Kanunu’nda eser sözleşmesi, yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, iş sahibinin de bunun karşılığında bedel ödemeyi üstlendiği sözleşme olarak tanımlanır.
SÖZLEŞMEDE İLK BAKILACAK YER: İŞİN TAM TANIMI
“Taşeron kaba inşaat yapacak” demek yeterli değildir.
Kaba inşaatın içine ne giriyor? Temel kazısı var mı? Dolgu işi var mı? Kalıp, demir, beton işçiliği dahil mi? Çatı konstrüksiyonu kimde? Vinç masrafını kim karşılayacak?
Örnek sözleşmede iş şu şekilde parçalanmış: temel kazısı, dolgu, yalıtım işçiliği, A1 ve A2 blokların kalıp-demir-beton işçilikleri, bodrum kat duvarları, dış cephe duvarları, çelik kolon, çatı konstrüksiyonu ve çatı kaplama işçiliği.
Bu doğru bir yöntem. Çünkü iş kalemleri tek tek yazıldığında, sonradan “bu iş bana ait değildi” tartışması azalır.
MALZEME KİMDEN, İŞÇİLİK KİMDEN?
Taşeron sözleşmelerinde en çok kavga çıkan yer burasıdır.
Örnek sözleşmede bazı işlerde malzemenin işverene, işçiliğin taşerona ait olduğu yazıyor. Mesela temel bohçalaması, yalıtım, çatı kaplama ve çelik konstrüksiyon gibi işlerde malzemeler işveren tarafından karşılanıyor; işçilik ve bazı ekipmanlar taşerona bırakılıyor.
Bu ayrım mutlaka net yazılmalı.
Çünkü malzeme işverenden gelecekse, taşeron “malzeme gelmedi, iş gecikti” diyebilir. İşveren de “şantiyede bekleme süresi senin hatan” diyebilir. Bu yüzden hangi malzemenin, hangi tarihte, nereye teslim edileceği sözleşmede açık olmalı.
TAŞERONUN İŞÇİLERİNDEN KİM SORUMLU?
Sözleşmeye “işçilerden taşeron sorumludur” yazmak önemlidir ama tek başına her şeyi çözmez.
Taşeron; çalıştırdığı işçilerin sigorta girişlerinden, maaşlarından, fazla mesailerinden, izinlerinden, kıdem ve ihbar tazminatlarından sorumludur. Ancak asıl işveren-alt işveren ilişkisinde, asıl işverenin de alt işveren işçilerine karşı bazı alacak ve yükümlülüklerden birlikte sorumlu tutulabileceği durumlar vardır.
Bu yüzden sözleşmede şu belgelerin istenmesi mantıklıdır:
- SGK borcu yoktur yazısı
- Vergi borcu yoktur yazısı
- İşçi sigorta kayıtları
- Puantaj kayıtları
- Bordro kontrolleri
- İş güvenliği eğitim belgeleri
Örnek sözleşmede de hakediş ödemesinden önce taşeronun SGK ve vergi dairesinden borcu olmadığına dair belge getirmesi şart koşulmuş. Bu pratikte işvereni koruyan önemli bir maddedir.
İŞ KAZASI OLURSA “BEN SÖZLEŞMEYE YAZDIM” YETMEZ
İnşaatta en kritik konulardan biri iş güvenliğidir. Taşeron işçisinin kaza geçirmesi halinde yalnızca taşeronun değil, işin durumuna göre ana yüklenici veya işverenin de sorumluluğu gündeme gelebilir.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’na göre işveren, iş sağlığı ve güvenliği yönünden risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür.
Bu yüzden taşeron sözleşmesinde iş güvenliği maddesi laf olsun diye yazılmamalı. Şantiyede baret, emniyet kemeri, iskele güvenliği, yüksekte çalışma, vinç kullanımı, eğitim belgeleri ve sigorta poliçeleri açıkça takip edilmeli.
Örnek sözleşmede işçilerin iş kazalarına karşı kişi başı 80 bin TL bedelle sigortalanması ve belgelerin işverene sunulması şartı yer alıyor. Bugünün koşullarında bu tutarlar ayrıca güncellenmeli; ama mantık doğru: risk baştan yazılmalı.
SÜRE VE GECİKME CEZASI MUTLAKA YAZILMALI
Örnek sözleşmede işin süresi yer tesliminden itibaren 180 takvim günü olarak yazılmış. İş süresinde bitmezse her gün için 300 TL gecikme cezası uygulanacağı belirtilmiş.
Bu madde önemli ama tek başına yeterli değil. Sözleşmede şu da yazılmalı:
- Yer teslimi hangi tarihte yapılacak?
- Süre ne zaman başlayacak?
- Hangi hallerde süre uzatımı verilecek?
- Malzeme işverenden gecikirse süre uzayacak mı?
- Hava şartları mücbir sebep sayılacak mı?
- Gecikme cezası hangi tarihten itibaren işleyecek?
Çünkü şantiyede gecikme çoğu zaman tek taraflı değildir. Malzeme gecikir, proje değişir, ruhsat beklenir, hava şartları işi etkiler. Bunların sözleşmede karşılığı yoksa sorun büyür.
TAŞERON SÖZLEŞMESİNDE OLMASI GEREKENLER
GEÇİCİ KABUL MADDELERİ ATLAMAMALI
İş bitince “tamam mı, değil mi?” tartışması çıkmaması için geçici kabul maddesi net olmalı.
Örnek sözleşmede taşeronun başvurusu üzerine geçici kabul yapılacağı, eksik ve hatalı işler için süre verileceği, taşeron bu işleri yapmazsa işverenin eksikleri taşeron nam ve hesabına yaptırıp bedeli teminattan tahsil edebileceği yazıyor.
Bu madde uygulamada çok işe yarar. Çünkü işin sonunda küçük eksikler bile büyük ödeme krizine dönüşebilir.
