Ev ararken ilk bakılanlar genellikle konum, oda sayısı, fiyat ve binanın yaşı oluyor. Oysa dairenin altında nasıl bir zemin bulunduğu, yapının deprem sırasında göstereceği davranışı doğrudan etkileyen temel unsurlar arasında yer alıyor.
Zemin etüdü tam da bu noktada devreye giriyor. Yapının oturacağı zeminin özelliklerini belirliyor ve mühendislerin binaya uygun temel sistemini tasarlamasına veri sağlıyor. Fakat önemli bir ayrıntı var: Zemin etüt raporunun bulunması, binanın otomatik olarak güvenli olduğu anlamına gelmiyor.
ZEMİN ETÜDÜ TAM OLARAK NEYİ İNCELİYOR?
Zemin ve temel etüdü; parseldeki jeolojik tabakaları, zeminin fiziksel ve mekanik özelliklerini, yeraltı suyu seviyesini ve yapıyla zemin arasındaki ilişkiyi inceleyen mühendislik çalışmasıdır. Çalışmanın kapsamı; bölgenin depremselliğine, yapılacak binanın özelliklerine, çevredeki yapılara, yeraltı suyuna ve arazi koşullarına göre belirleniyor. Mevcut sistemde etüt raporları, saha ve laboratuvar bulgularını içeren veri bölümü ile temel tasarımına yönelik değerlendirmelerin yapıldığı geoteknik bölümden oluşuyor.
“ZEMİN SAĞLAMSA BİNA DA SAĞLAMDIR” DEMEK DOĞRU MU?
Hayır. İyi bir zemin önemli avantaj sağlar ancak yapı güvenliği tek bir raporla açıklanamaz.
Binanın deprem performansında zemin özelliklerinin yanı sıra statik proje, taşıyıcı sistem, beton ve donatı kalitesi, uygulama hataları, kolon ve kirişlere sonradan müdahale edilip edilmediği ile yapının bakım durumu da etkili olur.
Aynı şekilde zeminin zayıf çıkması da araziye hiçbir şekilde bina yapılamayacağı anlamına gelmez. Uygun temel sistemi, zemin iyileştirmesi, kazık uygulaması veya farklı mühendislik çözümleriyle güvenli proje geliştirilebilir. Esas olan, etüt sonucunun yapının tasarımına doğru biçimde aktarılmasıdır.
DEPREMDE HANGİ RİSKLERİ ÖNCEDEN GÖSTEREBİLİR?
Zemin etüdü özellikle gevşek dolgu, yüksek yeraltı suyu, sıvılaşma, taşıma gücü yetersizliği ve farklı oturma gibi sorunların proje aşamasında görülmesini sağlar.
Bu riskler dikkate alınmadan yapılan temel tasarımlarında zaman içinde yapıda eğilme, döşeme ve duvar çatlakları, temel oturması veya çevre yapılarda hasar gibi sorunlarla karşılaşılabilir.
Ancak sıvada görülen her çatlağı da doğrudan zemin problemine bağlamak doğru değildir. Çatlağın nedeni yalnızca uzman mühendis incelemesiyle belirlenebilir.
BİNA YAŞINA BAKMAK YETERLİ Mİ?
“2000 yılından sonra yapılmışsa güvenlidir” veya “2018 sonrası bina kesin dayanıklıdır” şeklindeki değerlendirmeler tek başına doğru sonuç vermez.
Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği 18 Mart 2018’de yayımlandı ve 1 Ocak 2019’da yürürlüğe girdi. Yönetmelikte yapının bulunduğu bölgenin deprem tehlikesi ile zemin özelliklerinin tasarımda dikkate alınmasına yönelik kurallar bulunuyor. Bununla birlikte bir binanın yönetmelik dönemine uygun projelendirilmesi, uygulamanın da eksiksiz yapıldığını tek başına kanıtlamaz.
Yalnızca yapım yılına değil, ruhsat tarihine, onaylı projeye, yapı denetim kayıtlarına ve binanın mevcut durumuna birlikte bakılmalı.
ZEMİN ETÜDÜ BİNANIN DEPREME DAYANIKLILIĞINI GÖSTERİR Mİ?
Zemin etüdü binanın yapılacağı ortamı açıklar; mevcut binanın deprem performansını tek başına ölçmez.
Bir yapının deprem güvenliği hakkında teknik sonuca ulaşılması için taşıyıcı sistemin yerinde incelenmesi, proje ile mevcut durumun karşılaştırılması ve gerektiğinde beton, donatı ve zemin verilerinin birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Konut alıcısının önünde iki ayrı soru bulunuyor,
Zemin yapıya uygun biçimde analiz edilmiş mi?
Bina, bu verilere ve onaylı projeye uygun şekilde inşa edilmiş mi?
Güvenli bir satın alma kararı ancak bu iki sorunun birlikte değerlendirilmesiyle verilebilir.
SIK SORULAN SORULAR
Kötü zemin çıkarsa bina yapılamaz mı?
Her zaman değil. Zemin iyileştirmesi, kazıklı temel veya uygun taşıyıcı sistem gibi mühendislik çözümleri uygulanabilir. Karar, parsel ve proje özelindeki teknik hesaplara göre verilir.
Zemin etüt raporu eskiyse yeniden hazırlanmalı mı?
Yeni yapı, kapsamlı tadilat, güçlendirme veya proje değişikliği söz konusuysa güncel mevzuata ve yapının özelliklerine göre yeniden etüt gerekebilir. Buna ilgili idare ve proje mühendisleri karar verir.
Zemin etüdü olan bina kesin güvenli midir?
Hayır. Raporun bulunması kadar doğru hazırlanması, projeye aktarılması ve inşaatın projeye uygun yapılması da önemlidir. Mevcut bina güvenliği için ayrıca mühendislik incelemesi gerekir.